ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก

‘ห้องน้ำใกล้ฉัน’ ข้อความนี้เคยปรากฏขึ้นผ่านช่องค้นหาบนเสิร์ชเอนจินของผู้เขียน ในยามที่ชีวิตต้องการที่ปลดทุกข์ระยะสั้น หลายรอบรอดเฉียวฉิว แต่หลายครั้งก็ต้องฝืนทนจนกว่าจะถึงที่หมาย ไม่ใช่แค่ว่าการหาห้องน้ำสาธารณะในบางพื้นที่เป็นเรื่องยาก แต่บางครั้งเมื่อได้เห็นจุดเช็กพอยท์ก็ทำใจนั่งไม่ลง

หากยังจำกันได้เมื่อไม่กี่เดือนที่ผ่านมา ได้มีการแชร์ภาพห้องน้ำสาธารณะภายในสวนจตุจักร ที่มีสภาพชำรุด ทรุดโทรมอยู่หลายจุด แม้จะเป็นจุดที่มีคนพลุกพล่าน และติดกับขนส่งสาธารณะก็ตาม แน่นอนว่าไม่ได้แค่เพียงจุดนี้จุดเดียวเท่านั้นที่พบปัญหาในลักษณะนี้ จนเกิดการตั้งคำถามถึงความสะอาด และมาตรฐานขึ้นมา

อย่างไรก็ดี เมื่อมองกว้างไปถึงนโยบายระดับสากล หนึ่งในเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ซึ่งเป็นชุดเป้าหมายการพัฒนาระดับโลกที่ได้รับการรับรองจาก 193 ประเทศสมาชิกองค์การสหประชาชาติ (UN) ภายหลัง ค.ศ. 2015 และเป็นทิศทางการพัฒนาที่ทุกประเทศต้องดำเนินการต่อเนื่องไปจนถึง ค.ศ. 2030 หรือปี 2573

‘การสร้างหลักประกันเรื่องน้ำ และการสุขาภิบาล ให้มีการจัดการอย่างยั่งยืน และมีสภาพพร้อมใช้สำหรับทุกคน’ ในข้อที่ 6 นั้น เป็นอีกหนึ่งเป้าหมายในการพัฒนา ซึ่งนอกเหนือจากการที่ให้ประชาชนเข้าถึงน้ำสะอาด การบริหารจัดการที่ดีแล้ว ‘ส้วม’ ก็ต้องถูกหลักสุขาภิบาลด้วยเช่นกัน

‘ส้วม’ ต้อง ‘สะอาด เพียงพอ ปลอดภัย’ 

สำนักอนามัยสิ่งแวดล้อม กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) กำหนดเกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศเอาไว้ โดยเน้นพัฒนาส้วมสาธารณะในประเทศไทยให้บรรลุ 3 เรื่อง นั่นคือ สะอาด พอเพียง และปลอดภัย หรือ Health Accessibility Safety (HAS)

นั่นหมายถึง ‘ส้วมจะต้องได้รับการดำเนินการให้ถูกหลักสุขาภิบาล ห้องส้วมสุขภัณฑ์สะอาด ไม่มีกลิ่น มีห้องส้วมให้เพียงพอต่อความต้องการของผู้ใช้ รวมถึงผู้ใช้บริการต้องปลอดภัย ไม่ตั้งในที่เปลี่ยว เป็นต้น’

ภายใต้มาตรฐานนี้กำหนดเกณฑ์ประเมิณเอาไว้ราว 16 ข้อ ในชื่อ ‘แบบประเมินเกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ’ เมื่อมองเฉพาะไปในแต่ละด้าน จะพบว่า

ด้านความสะอาด (Health: H) ถูกแยกออกเป็น 9 ข้อย่อย ที่ระบุถึงเรื่องความสะอาดของสถานที่ พื้นผนัง สุขภัณฑ์ น้ำสะอาด กระดาษชำระเพียงพอ อากาศระบายได้ดี มีสบู่ล้างมือพร้อมใช้ตลอดเวลา มีถังรองรับขยะมูลฝอย สะอาด มีฝาปิด อยู่ในสภาพดี สภาพของท่อระบายสิ่งปฏิกูล และถังเก็บไม่รั่ว แตก ชำรุด และจัดให้มีการทำความสะอาด มีระบบการควบคุมการตรวจตราเป็นประจำ

ด้านความเพียงพอ (Accessibility: A) แยกเอาไว้อีก 2 ข้อย่อย ระบุถึง มีห้องน้ำสำหรับผู้พิการ ผู้สูงวัย หญิงตั้งครรภ์ ประชาชน อย่างน้อย 1 ที่ และส้วมสาธารณะพร้อมใช้งานตลอดเวลาที่เปิดให้บริการ

สุดท้าย ด้านความปลอดภัย (Safety: S) แยกออกเป็นอีก 5 ข้อย่อย ระบุถึง สถานที่ตั้งส้วมต้องไม่อยู่ในที่เปลี่ยว มีแสงสว่างเพียงพอ หากมีห้องส้วม 2 ห้องขึ้นไปต้องแยกชาย-หญิงชัดเจน ประตู ที่จับ ตัวล็อกสะอาด ใช้งานได้ พื้นห้องส้วมต้องแห้ง เป็นต้น